Najniższa i najwyższa temperatura dnia. Dni w paski, po 10 dniach, są mało pewne.
Po pełnym odwróceniu ewentualny wpływ przy ziemi pojawia się zwykle w ciągu tygodni, a mniej więcej co trzecie takie zdarzenie nie daje przy ziemi wyraźnego skutku. Źródła: Baldwin & Dunkerton (2001), Nebel et al. (2024).
Wir polarny jest bardzo słaby jak na tę porę roku: wiatr na 60°N, ok. 30 km nad ziemią, ma +2,1 m/s przy normie +28. To mniej niż tego dnia w którymkolwiek roku 1979–2025. Żaden model nie pokazuje odwrócenia wiatru w najbliższych 10 dniach. Odwrócenie w ciągu dwóch tygodni pokazuje 0 z 31 prognoz GEFS.
+2,1 m/sWiatr na 60°N teraz
+28 m/sNorma na dziś
0/31Prognozy GEFS z odwróceniem
Co dalej
W kolejnych tygodniach po odwróceniu mrozy mogą być częstsze: to większa szansa, nie prognoza.
Jak pewna jest prognoza?
Żadna z 31 prognoz GEFS nie pokazuje wiatru wschodniego w ciągu dwóch tygodni.
Pierwszy dzień wiatru wschodniego w kolejnych biegach GFS, od najstarszego: 6 lis → 8 lis → 10 lis → 8 lis → 10 lis → 11 lis → 12 lis → 13 lis → brak.
Wiatr na 60°N: co było, prognoza i 31 prognoz GEFS
Wiatr na 60°N, 10 hPa: co się stało (gruba linia), prognozy GFS i ECMWF, rozrzut 31 prognoz GEFS (pas) i norma. Poniżej zera = wiatr wschodni = odwrócenie. Pasek pokazuje, ile prognoz GEFS ma wiatr wschodni. Przeciągnij po wykresie, aby przesunąć mapę w czasie.
Animowana prognoza stratosferycznego wiru polarnego na 10 hPa (ok. 30 km) i 50 hPa (ok. 20 km): GFS i ECMWF na mapie biegunowej albo na kuli, ze średnim wiatrem wzdłuż 60°N — liczbą, po której meteorolodzy poznają odwrócenie (duże nagłe ocieplenie stratosfery). Nowe biegi modeli pojawiają się tu same.
Jak pewne jest odwrócenie? Wiele prognoz naraz
Do 29 lis żadna z 31 prognoz GEFS nie pokazuje odwrócenia.
Cienkie linie: pojedyncze prognozy GEFS średniego wiatru wzdłuż 60°N na 10 hPa (ok. 30 km). Gruba linia: środkowa prognoza. Przerywana: norma dla daty (1991–2020); kropkowana: najniższa wartość tego dnia w latach 1979–2025. Czerwone pole: wiatr wschodni, czyli odwrócenie. Słupki: odsetek prognoz z wiatrem wschodnim.
Jeden bieg modelu może się mylić. Amerykański zespół prognoz GEFS liczy ten sam model 31 razy z nieco innych warunków startowych: gdy większość biegów się zgadza, prognoza jest pewniejsza. Sięga 16 dni naprzód i odświeża się cztery razy na dobę.
Dane: zespół prognoz NOAA GEFS 0,5° (domena publiczna), bieg 13 lis 06Z; norma i zakres: NCEP/NCAR Reanalysis 1 (NOAA PSL).
Gdzie jest teraz zimne powietrze?
Wir leży ok. 30 km nad ziemią. Temperaturę przy ziemi na 16 dni naprzód pokazuje nasza mapa pogody na żywo (na razie po angielsku).
Liczby wylicza Weathershot z najnowszych biegów modeli (to prognozy, nie obserwacje) i zmieniają się z biegu na bieg. To nie jest prognoza pogody przy ziemi.
Co to znaczy?
Co to jest wir polarny?
Zimą wysoko nad Arktyką — ok. 15–50 km nad ziemią, w stratosferze — krąży wielki pierścień silnego wiatru z zachodu na wschód, a w środku zbiera się bardzo zimne powietrze. To stratosferyczny wir polarny. Na mapie to niebiesko-fioletowa „misa” nad biegunem: im niżej leży powierzchnia 10 hPa (ok. 30 km), tym wir głębszy i silniejszy.
Co znaczy „rozdzielenie” wiru?
Czasem fale powietrza idące z dołu rozpychają wir tak mocno, że dzieli się na dwa mniejsze — np. jeden nad Kanadą, drugi nad Syberią — albo cały zostaje zepchnięty z bieguna. Na mapie widać wtedy dwie osobne niebieskie plamy zamiast jednej.
Co znaczy „odwrócenie” wiatru?
Meteorolodzy patrzą na średni wiatr wzdłuż 60°N (przerywany okrąg na mapie) na wysokości 10 hPa. Zimą zwykle wieje z zachodu z prędkością kilkudziesięciu metrów na sekundę. Gdy ta średnia spada poniżej zera — wiatr zmienia kierunek na wschodni — mówi się o dużym nagłym ociepleniu stratosfery (ang. sudden stratospheric warming, SSW): powietrze wysoko nad biegunem szybko się wtedy ogrzewa.
Czy będzie mróz?
Tego jeszcze nikt nie wie. Po odwróceniu wiatru zmiany mogą w ciągu 2–8 tygodni zejść niżej i zwiększyć szansę na napływy zimnego powietrza w Europie, Ameryce Północnej albo Azji. To tylko większa szansa, nie gwarancja: po części takich zdarzeń pogoda przy ziemi zmienia się niewiele, a zimno może trafić gdzie indziej. Pogodę na najbliższe dni sprawdzaj w zwykłej prognozie.
Dlaczego GFS i ECMWF się różnią?
GFS (USA, NOAA) i ECMWF (centrum europejskie) to dwa różne modele komputerowe. Na kilka dni naprzód zwykle zgadzają się co do ogólnego obrazu, dalej coraz bardziej się rozjeżdżają. Gdy oba pokazują to samo, prognoza jest pewniejsza. Prognoza zmienia się z biegu na bieg (co 6–12 godzin) — zawsze sprawdzaj datę biegu.
Jak czytać wykres?
Linia ciągła: 10 hPa (ok. 30 km), przerywana: 50 hPa (ok. 20 km). Czerwone tło oznacza wiatr wschodni (odwrócenie). Kropka z datą pokazuje pierwsze odwrócenie w danym modelu. Stuknij albo przeciągnij po wykresie, aby przesunąć mapę w czasie. W trybie Ekspert zmienisz poziom, pole (wysokość, temperatura, wiatr) i skalę kolorów.
Dla twórców
Przycisk „Dla twórców” pobiera kadr (16:9, 1:1 albo 9:16) z mapą, wykresem, datą biegu i linią źródeł oraz kopiuje stały link do tego widoku i gotowe zdanie do opisu filmu. Kadrów możesz używać — także w filmach i postach, na których zarabiasz — jeśli linia źródeł zostaje widoczna (wymaga tego licencja danych ECMWF). Tryb prezentacji ukrywa przyciski i powiększa napisy do nagrywania ekranu.
Jak często zdarzają się nagłe ocieplenia stratosfery?
Na półkuli północnej to około sześciu dużych ociepleń w środku zimy na dziesięć lat, więc nie każda zima je ma (Charlton i Polvani, 2007). W nieco mniej niż połowie z nich wir dzieli się na dwa, w pozostałych zostaje zepchnięty z bieguna.
Jak często odświeżamy dane?
Nowe dane przychodzą zwykle cztery razy na dobę, mniej więcej co sześć godzin. GFS odświeża się z każdym biegiem co 6 godzin, a ECMWF dwa razy na dobę (00 i 12 UTC). Czas ostatniej aktualizacji i bieg każdego modelu widać na górze strony.
Co to znaczy dla Europy i Polski?
Nic automatycznie. Po dużych zaburzeniach wiru napływy zimnego powietrza zdarzają się częściej nad Ameryką Północną i Eurazją, a Grenlandia i wschodnia Kanada bywają cieplejsze niż zwykle (Butler i in., 2017). Po odwróceniu z 12 lutego 2018 r. przyszło na przykład długie ochłodzenie nad północną Eurazją (Karpechko i in., 2018). To, czy zimno dotrze do Polski, zależy od układu pogody w kolejnych tygodniach, więc ważniejsza jest zwykła prognoza niż sam wir.
Czy wir polarny jest niebezpieczny?
Sam w sobie nie: leży wysoko nad ziemią. Amerykańska służba pogodowa NWS pisze, że nie ma powodu do niepokoju, a jedyne zagrożenie to silny mróz, gdy arktyczne powietrze przesuwa się na południe. Gdy prognoza mówi o mrozie, kieruj się ostrzeżeniami krajowej służby pogodowej (w Polsce IMGW-PIB).
Dla twórców
Kadr (16:9, 1:1 albo 9:16) i stały link pobierzesz przyciskiem „Dla twórców” nad mapą. Kadrów możesz używać — także w filmach i postach, na których zarabiasz — jeśli linia źródeł na kadrze zostaje widoczna.
Źródła danych
Dane: prognoza NOAA GFS 0,25° (domena publiczna).
Dane ECMWF: „This service is based on data and products of the European Centre for Medium-Range Weather Forecasts (ECMWF)”. Źródło: www.ecmwf.int. Licencja: dane ECMWF udostępnione na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 (CC BY 4.0). Zmiany: pola przeliczone przez Weathershot z siatki 0,25° na 0,75°, co 6 godzin, i skwantyzowane. ECMWF nie ponosi żadnej odpowiedzialności za błędy lub braki w danych, ich dostępność ani za szkody wynikłe z ich użycia i nie firmuje tej prezentacji.
Kontury lądów: Natural Earth (domena publiczna).
Norma wiatru dla daty: wylicza Weathershot, średnia z lat 1991–2020, z danych NCEP/NCAR Reanalysis 1 udostępnionych przez NOAA PSL, Boulder, Colorado, USA, https://psl.noaa.gov. Pogoda przy ziemi: prognoza NOAA GFS.